[
- گروه دین و اندیشه: نوروز یکی از جلوه های تمدن و فرهنگ اصیل ایرانی است که رسم و آئین کهن و دیرینه آن با سر سبز شده طبیعت، معنویت و نوزایی همراه است. این مقال بنا دارد نگاهی به پیشینه و فلسفه این مراسم سنتی بیندازد.
مجوس کلمه ای معرب از مکوسیا (MAGUCIA ) به زبان پهلوی است و در زبان اوستایی مغاو ( MAGHU ) گفته می شود که از ماده مغان در فارسی جدید مشتق شده است.
مغان یا مجوس در اصل قبیله ای میدیه بودند که امتیاز ریاست معنوی ادیان را زمانی که دین زرتشتی بردیگر ادیان سبقت گرفت، به عهده داشتند . زرتشت دین رسمی درعهد ساسانی بود. مغان قبیله ای بودند که وقت خود را صرف خدمت به الهه می کردند.



ایرانیان به عنوان ملتی آریایی قبل از ظهور زرتشت به عبادت پدیده های طبیعی مشغول بودند و از مهمترین الهه های آنها میترا الهه خورشید و آناهیتا الهه دشت و زمین بود.

در نیمه قرن هفتم در شمال غربی ایران زرتشت ظهور پیدا کرد و دعوتش را از سواحل ارومیه آغاز کرد و سپس به باختر در شرق ایران منتقل شد.

زرتشت با کتاب جدیدی به نام "اوستا" آمد. اما قسمت زیادی از این کتاب با ارزش زمان حمله اسکندر به ایران از بین رفت. در دوره اشکانی پادشاهان تلاش کردند تا آنچه را که از کتاب مقدس باقی مانده بود جمع آوری کنند . این اقدام تا زمان اردشیر اول پادشاه ساسانی ادامه داشت و آن را در 21 جلد یا نسخه جمع آوری کردند . اما بار دیگر این کتاب از بین رفت و چیزی جز 5 کتاب یا جزء از آن باقی نماند. چون یسنا، ندیاد، یسترید، یشتها، خرده اوستا.

دین زرتشت

این دین براساس دو اصل چون نور و ظلمت پایه گذاری شده است، زیرا این دو اصل از ابتدا با یکدیگر در تعارض و نزاع بودند . چون سپاه نور یا خیر در مقابل سپاه ظلمت و شر. در رأس سپاهیان خیر اهورامزدا بود و سپاه شر را اهریمن هدایت می کرد. از مسائل مهم در عقاید زرتشت مسئله آتش بود که از نشانه های الهه خورشید به شمار می رفت و آتش هم نشانه اشراق و نور بود و از آن به عنوان مظهر پاکی و غیر قابل فساد بهره می برند. ایرانیان به آتش و خورشید که نشانه الهه اهورامزدا بود، توجه کردند.

با توجه به اهمیت آتش نزد زرتشت ایرانیان در عهد اسلامی آتشکده هایی برپا کردند، آتش به عنوان قبله آنها بود و با توجه به اهمیت عبادت نزد زرتشتیها آنها آتش را پرستیدند و آتشکده های بی شماری راه اندازی کردند. اما پس از مدتی شرایط سیاسی ملتها زمینه ای شد تا آنها به گذشته شان افتخارکنند و ایرانیان به آتش و برتری آن بر خاک ببالند . فردوسی صاحب شاهنامه آتش را به دلیل اینکه مظهر نور الهی است آن را قبله ایرانیان عنوان می کند و کعبه را قبله عربها. زرتشتیان در سه موقع و حالات مختلف به عبادت خورشید می پرداختند؛ طلوع خورشید، وسط روز و غروب خورشید. .

این نشان می دهد که زندگی اجتماعی ایرانیان قدیم از دین تأثیر بسیاری گرفته است و دین پدیده ای بسیار بزرگ در زندگی آنها به شمار می رفت.



عید نوروز



نیروز معرب کلمه نوروز است که در در دو زبان فارسی و کردی یعنی روز جدید که در نزد فارسها ( ایرانیان) دو ایام بوده است؛ نوروز عام و نوروز خاص . نوروز عام روزی است که اهورا مزدا الهه پاکی در 21 مارس سال میلادی بر آن نام نهاده است و خورشید در این روز در نقطه بالای برج حمل است که بهار فرا می رسد. گفته می شود که خداوند عالم جهان را در این روز خلق کرد و همچنین حضرت آدم (ع) را در این روز خلقت نمود .از این رو به آن نوروز می گویند.



بر اساس اسطوره های قدیمی برخی می گویند که جمشید اولین پادشاه ایرانی در ابتدا نامش "جم" بوده است که درعربی به آن "منوشلح " گفته می شد. هنگامی که وی به آذربایجان رسید، دستور داد که عرشی مرصع بر مکانی بلند و در مقابل طلوع خورشید برپا کنند و تاجی مرصع نیز بر سرش نهاد و بر تخت خود نشست تا اینکه خورشید طلوع کرد و شعاع خورشید بر تاج و تخت او تابید و از تابش آن برقی بسیار زیبا درخشید که مردم از آن به عنوان روز جدید تفسیر کردند. از این رو لفظ شعاع که در زبان پهلوی " شید" است به نام "جم" اضافه کردند و اسم او را "جمشید" نامیدند و جشنی شکوهمند برپا کردند و آن روز را عید نامیدند.



اما نوروز خاص روزی بود که روز سلامت و عافیت نامیده شد؛ آن روز ششم از فروردین ماه است که پادشاه جمشید در این روز بر عرش و تخت پادشاهی خود نشست و از رعیتهای خود خواست که جمع شوند و مراسم پاک و با شکوهی را برپا کنند . جمشید به آنها گفت: خداوند تبارک و تعالی شما را خلق کرده است، بنابراین شایسته است که جسم و جان خود را با آبهای پاک بشویید و بر نعمت خداوند شکر گزاری کنید. آنها این کار را هر سال در چنین روزی انجام دادند. از این رو نوروز خاص نامیده شد. گفته می شود که اکاسره پادشاه دولت ساسانی در این روز نیازهای مردم را می پرسید، زندانیان را از زندان آزاد می کرد، مجرمان را می بخشید تا در این ایام در راحتی و سرور زندگی کنند. این درحالی بود که بعدها از نوروز عام تا نوروز خاص شش روز اول هر سال را جشن برپا می کردند.



نوروز پس از اسلام



اولین کسی که در اسلام مراسم نوروزی را به جا آورد و هدیه داد، حجاج بن یوسف ثقفی والی امویان در عراق و مشرق زمین بود، ولی خلیفه اموی عمر بن عبدالعزیز آنرا ابطال کرد . اما بار دوم رسم نوروز در عصر عباسیان پا گرفت. زیرا اغلب وزیران عباسی از ایرانیان و فارسها بودند و دوباره نوروز احیاء شد.



سنت ایرانیان از اولین روز بهار شروع می شد که به آن نوروز جلالی هم می گفتند؛ زیرا تاریخ آن به حکومت سلجوقیان ملکشاه بن آلب ارسلان برمی گردد که وی در سال 463 هجری موافق با 1074 میلادی گردهمایی را برای ستاره شناسان ترتیب داد تا تاریخ ایرانیان قدیمی را بررسی کنند و عمر بن ابراهیم خیام ریاضیدان مشهور سال خورشیدی را توصیه کرد.



به گزارش "مهر"، بر این اساس اولین روز سال جدید ( نوروز) را که دهم ماه رمضان سال 471 موافق با 15 مارس 1079 میلادی بود، به شمار آوردند.



یکی از علمای اروپایی به نام ادلر( ADLER) با اشاره به سعدی شاعر مشهور ایرانی می آورد، در کتاب گلستان، سعدی دومین ماه فارسی از سال جلالی را که بهترین فصل سال است مدح می کند.



زرتشتیان مقیم هند عید نوروز را اینک پتیتی( PATETI ) که از کلمه اوستایی گرفته شده و به معنی روز توبه است، جشن می گیرند. در این روز آنها نماز می خوانند تا اهورامزدا ببخشدشان، در این روز زرتشتیان صبح زود خود را می شویند، لباسهای نو می پوشند، از اهورامزدا التماس رحمت و بخشایش می کنند، سپس به آتشکده می روند، دعا و نماز می خوانند تا حب اهورا مزدا را به دست آورند، صدقه می دهند، به نیازمندان کمک می کنند و بقیه روز را با خانواده خود با شادی و خوشحالی سپری می کنند و در این روز زرتشتیان سال جدید را به یکدیگر تبریک و تهنیت می گویند.



در زمان عباسیان ایرانیها با تأثیر گرفتن از فرهنگ تا امروز این رسومات را ادامه می دهند، تا جائیکه در زمان محمد رضا پهلوی در سالهای 1941 تا 1979 تعطیلات یک هفته ای، به دو هفته تعطیلی برای مدارس و دانشگاهها تبدیل شد. اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی این تعطیلات رنگ و لعاب اسلامی به خود گرفت.

این وضعیت بر کردستان عراق هم تأثیر گذاشت و آنها تنها در 21 مارس تعطیلی نوروز اعلام کردند . اما امروزه سه روز تعطیلی در دو حکومت منطقه کردستان در اربیل و سلیمانیه ایجاد شده است. اما جشن نوروز از بزرگترین تعطیلات ایرانیان به شمار می رود.

منبع: خبرگزاری مهر